6 yıl önce · Serap Bilgen · 2 yorum

Salgın Psikolojisi

Zor zamanlardan geçiyor ve olağandışı bir durum yaşıyoruz. Bu duruma kollektif travma adını veriyoruz. Bu kollektif travmanın en temel duyguları ise kaygı ve çaresizlik duygularıdır. Bu duygular en az virüsün kendisi kadar bulaşıcı ve içeride sistemimizi tetikliyor. Ayrıca, bu travmayla beraber pek çok kişinin eski travmaları da tetiklendi.

Salgının yaşattığı kaygı ve çaresizlik duygularına tepki verme şeklimiz ise kişiden kişiye farklılık gösteriyor. Hepimiz, bu süreçte otonom sinir sistemimiz tarafından yönetilen kaçma savaşma ya da donma tepkilerinden birini gösteriyoruz. Bu sistemimiz tarafından otomatik olarak belirleniyor.

Kaygı tepkilerine bakıldığında, bazı kişiler aşırı uyarılmış bir halde yoğun kaygı yaşıyorlar, bazıları bana bir şey olmaz tarzında yok sayma ve kaçınma tepkileri veriyor, bazıları da duruma uygun sağlıklı kaygı tepkileri veriyor. Yorumlarımız gerçeğe ne kadar yakınsa o kadar sağlıklı tepki veririz. Örneğin, çalışma zorunluluğumuz yoksa eve kapanırız. Bu da bizi korur.

Aşırı uyarılmış bir halde aşırı kaygı tepkisi veriyorsanız;

• Bütün bilgilere hemen erişmeye çalışma hali; endişe durumu görülür.
• Sürekli bilgi toplamaya çalışma hali vardır. Örneğin, bugün kaç kişi öldü vb.
• Sürekli twittera bakmak, tüm haberleri takip etmek
• Yeni çıkan makaleleri okumak
• ‘Ya olursa… Ya virüsü kaparsam… gibi bir kalıp cümleler kullanıyor olabilirsiniz. Ya … ile başlayan cümleler kaygıyı tetikleyen ve arttıran cümle kalıplarıdır.
• En kötü senaryoları yazarak karamsarlık haline geçebilirsiniz.

Fazla bilgiye sahip olmanız, doktor değilseniz çok da işinize yaramayacaktır; sadece gergin kalmanıza, öfkeye ve anksiyeteye neden olur. Tehlikeyle alakalı her şeye duyarlı hale gelirsiniz. Dünya tehlikeli bir yer ve ben kendimi korumalıyım durumu olur. Aşırı kaygı tepkileri, kişinin derinde dayanıksız biri olduğu inancıyla bağlantılıdır. Dayanıksızlık inancında savaş-kaç mekanizması aktiftir, beden sürekli alarm halinde tetikte bekler.

 

Kaçınarak tepki veriyorsanız;

Arka arkaya dizi, alkol, yemek, dikkat dağıtıcı şeylerle kaygıyı yönetmeye çalışma ve başa çıkmaya çalışma hali vardır.

 

Sağlıklı bir şekilde tepki veriyorsanız;

Sağlıklı olan; hayatta böyle şeyler olabilir ya da şu anda oluyor diyebilmek ve şu ana, şimdiye ve neler yapabilirime odaklanmak olacaktır.

Makul olan gerekli bilgileri gerektiği kadar alıp duruma uygun davranmak; evde kalabiliyorsak evde kalmak, çalışmak durumundaysak; maske kullanmak, sosyal mesafeye uymak, ellerimizi sık yıkamak, elle yüzümüze dokunmamak ve eve gelince duş almak uymamız gerekenler olabilir.

Sağlıklı tepki verirken, daha sık el yıkamayla beraber ev içerisinde yapabileceğimiz hobilerimizi arttırarak ruhumuza bakım vermemiz de ruh sağlığımız için koruyucu olacaktır. Yani, bu süreçte sadece hijyen açısından değil ruhsal açıdan da kendimizi beslemek ve kaynaklarımızı arttırmak önem arz ediyor.

Bu süreçte en temel duygu çaresizlik duygusu ve bu çaresizliği farklı değerlendirerek farklı tepkiler veriyoruz ve farklı yaşıyoruz. Bazı kişiler depresif, bazı kişiler kaygılı, bazı kişiler ise arka arkaya dizi izlemek, alkol almak ya da yemek yemek gibi kaçınma davranışlarıyla başa çıkmaya çalışıyor. Dolayısıyla artmış davranışlarınızı azaltmak, çok azaltmış olduğunuz davranışları arttırarak dengede kalmak önemli. Bu süreçte medyaya maruz kalma sürenizi azaltabilirsiniz. Şimdiye kadar salgınla ilgili öğrendiklerinizi öğrenmişsinizdir, ekstra bilgi sadece kaygınızı tetikleyecektir.  Bilgiyi hiç almamak değil gerektiği kadar almak yeterli olacaktır. Ayrıca, medyada kaygı ve merak duygularını tetikleyen haberler daha fazla ilgi çektiği için bunlara öncelik verilmekte ve dramatizasyonu bol haberler yapılmaktadır. Bu nedenle bu süreçte kendinizi Günlük işlevselliğinizin durumuna bakarak davranışlarınızda düzenleme yapabilirsiniz. Süreç uzayabilir. Dolayısıyla yaşam enerjimizi dikkatli ve ekonomik kullanmak iyi olabilir.

Başa çıkabilmek için sosyal etkileşimde olmak çok önemli. Arkadaşlarınızla yüz yüze görüşemeseniz de iletişim halinde olmak, gerçekçi ve uygun olmayan başa çıkma becerilerinizi ve davranışlarımızı belki diğerleriyle karşılaştırarak törpülemek ve dengelemek yararlı olacaktır. Bu süreçte kendimize karşı anlayışlı, şefkatli ve ekstra özenli olmak, ihtiyaçlarımızı yakından takip ederek ihtiyacımıza yönelik hareket etmek de iyi gelecekler arasındadır.

Hareket etmek bedenimizin bir ihtiyacı, aynı zamanda duygu durumumuz üzerinde de olumlu etkileri vardır. Şu anda instagramda ya da youtube üzerinde pek çok online yoga yayını bulabilirsiniz örneğin. Hareket duygularımızı dengelememize ve kaygımızı azaltmaya yardımcı olur.

Bu süreçte büyük kararlar almamak önemli. Pişmanlık yaşayabilirsiniz. Olabildiğince günlük ritmi yakalamak, çok uyumamak, gün ışığını yakalayabilmek, hareket etmek, çok yememek, çok alkol almamak, çok sigara içmemek önemli. Kitap okumak, evde çiçeklerle ilgilenmek iyi gelebilir. Yavaşlayabilmek önemli. Sakin kalabilmek ve olabildiğince kendine vakit ayırabilmek önemli. Bir yerlerden ruhsal olarak beslenebilmek, kaynaklarımızı güçlendirmek bu süreçte sağlıklı bir ruh durumu için gerekli. Güvenmek, kendi sürecimize güvenmek ve iyimser olmak iyi gelir.

Salgın hali kontrolümüz dışında olabilir ancak bu süreci nasıl geçireceğimiz bizim kontrolümüzdedir.

Bir belirsizliğin içerisindeyiz. Yine de şu anda şimdideyiz ve güvendeyiz.

Etiketler: corona, covid19, ruh sağlığı, salgın psikolojisi, travma Kategoriler: Genel