1 yıl önce · Serap Bilgen · 0 yorum

EMDR Anksiyeteye İyi Gelir mi?

Anksiyete sorunu, kişinin günlük yaşam kalitesini olumsuz etkileyen, yoğun kaygı hissi ile karakterize yaygın görülen bir psikolojik rahatsızlıktır.

Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR), özellikle travma sonrası stres bozukluğu için (TSSB) etkili bir yöntem olarak geliştirilmiştir. Ancak günümüzde EMDR, anksiyete bozukluklarında da giderek daha fazla tercih edilen bir terapi haline gelmiştir. Bu yazıda, EMDR’nin anksiyete bozuklukları üzerindeki etkisini, farklı anksiyete türlerine göre etkinliğini, terapi süresini ve başarı oranlarını bilimsel kaynaklara dayandırarak ele alacağız.

EMDR Anksiyete Bozukluğunu Nasıl Etkiler?

EMDR terapisi, bireylerin şimdiki yaşamlarını olumsuz etkileyen rahatsız edici anılarını yeniden işlemelerini sağlayarak, bu anılara bağlı rasyonel olmayan olumsuz düşünceleri ve inançları değiştirmeyi ve duyguların yoğunluğunu azaltmayı hedefler. Anksiyete bozukluğunda ise kaygı yaratan kök deneyimlerin işlenmesi ile semptomların hafifletilmesi amaçlanır.

EMDR’nin anksiyete üzerindeki temel etki mekanizması şöyledir:

EMDR terapisi, beynin “adaptif bilgi işleme modeli”ne dayanır. Bu modele göre, travmatik anılar işlenmediğinde beyinde “takılı kalır” ve anksiyete, flashback’ler (geçmişte yaşanan travmatik anların zihinde yeniden canlanması) veya kaçınma davranışları gibi semptomlara yol açar. Bu süreçte, bireyler geçmişte yaşadıkları travmatik olayları güvenli bir ortam olan terapi esnasında yeniden gözden geçirir ve bu anılara dair yeni ve daha sağlıklı bir perspektif geliştirirler. Seans esnasında, kişi rahatsız edici anıyı zihninde canlandırırken çift yönlü uyarım (göz hareketleri, ses veya dokunsal uyarım) kullanılarak anının yeniden işlenmesi sağlanır. Böylece, anının tetiklediği duygusal tepkiler azalır ve kişi olayı daha nötr bir perspektiften değerlendirebilir (Shapiro, 2018). Örneğin, bir araba kazası sonrası gelişen anksiyetede EMDR, kaza anının zihinsel temsilini değiştirerek kişinin sürekli alarmda kalma halini normalleştirebilir. Anksiyete bozukluklarında, özellikle geçmiş travmalarla bağlantılı kaygılar söz konusu olduğunda, EMDR’nin semptomları hafiflettiği gözlemlenmiştir (Shapiro, 2001).

 

Anksiyete Türlerine Göre EMDR’nin Etkisi

Anksiyete bozuklukları, günlük yaşamdaki işlevselliği bozacak kadar yoğun stres ve korku tepkileriyle kendini gösteren, oldukça yaygın ruhsal sorunlardandır. Panik bozukluk, sosyal anksiyete, yaygın anksiyete bozukluğu (YAB) ve özgül fobiler bu grubun başlıca türleri arasında yer alır. Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) da anksiyete ile bağlantılıdır. Bu nedenle EMDR terapisi, sadece TSSB değil, diğer anksiyete türlerinde de kullanılmaya başlanmıştır. EMDR’nin etkinliği, anksiyete türüne göre değişkenlik gösterir. Peki, EMDR anksiyete türleri üzerinde nasıl bir etki yaratıyor?

 

1. Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB) ve EMDR

YAB, kişinin günlük olaylar hakkında sürekli endişelenmesiyle karakterizedir. EMDR, bu endişelerin altında yatan geçmiş deneyimlere ulaşarak çalışır. Çünkü çoğu zaman bu genel kaygı, geçmişte öğrenilmiş tehlike beklentileriyle şekillenmiştir (Yunitri ve ark., 2020).
Yaygın anksiyete bozukluğunda EMDR terapisi, genellikle erken dönem travmalar (ihmal, duygusal istismar) veya kronik stres kaynaklarını hedefler (Chen ve ark., 2015). Yapılan çalışmalar, EMDR’nin YAB’de kaygı düzeyini düşürdüğünü ve bilişsel çarpıtmaların azaltılmasına yardımcı olduğunu göstermiştir (Yunitri ve ark., 2020).

EMDR’nin, özellikle geçmiş yaşantılarla bağlantılı durumlarda etkili olduğu; ancak biyokimyasal temelli kaygılarda daha çok destekleyici rol oynayabileceği belirtilmiştir (Chen ve ark., 2015).

 

 

2. Panik Bozukluk ve EMDR

Panik ataklar sırasında yaşanan yoğun fiziksel belirtiler ve ölüm korkusu, genellikle geçmiş deneyimlerle bağlantılıdır. EMDR, bu tetikleyici anıların nötr hale getirilmesine odaklanır. Panik ataklarla ilişkili tetikleyici anılar EMDR ile işlendiğinde, atakların sıklığı ve şiddeti azalabilir. Bir meta-analiz, EMDR’nin panik bozuklukta umut verici sonuçlar sunduğunu belirtmiştir (Faretta, 2013).
Panik bozukluğu olan bireylerde yapılan başka çalışmalar da EMDR’nin panik atakların şiddetini ve sıklığını azaltmada etkili olduğunu ortaya koymuştur (Jeffries and Davis, 2013).

 

 

3. Sosyal Anksiyete Bozukluğu ve EMDR

Sosyal anksiyete, kişinin başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme korkusuyla sosyal ortamlardan kaçınmasıyla tanımlanır. EMDR ile bireyin geçmişte utanç hissettiği, aşağılanmış, utandırılmış, reddedilmiş veya dışlanmış hissettiği anıları işlemlenerek bireyin “kendilik algısını” yeniden inşa etmesine yönelik çalışılır. Bu süreç, bireyin sosyal ortamlarda daha özgüvenli ve rahat hissetmesine olanak tanır (Bögels ve ark., 2010).
Örneğin, geçmişte okulda alay konusu olan bir kişi, bu anıyı EMDR ile işlediğinde sosyal ortamlardaki kaygısı azalabilir (Hofmann ve ark., 2016). Bu durumda sadece okul içindeki aşağılanmışlık ve zorbalanmışlık dışında bireyin çocukluğunda aile içerisinde tanık olduğu ve hissettiği utanç, reddedilmişlik ve aşağılanma hissedilen durumların da EMDR ile çalışılmasının önemli olduğu düşünülmektedir.

 

 

4. Özgül Fobiler ve EMDR

EMDR’nin özgül fobilerin tedavisinde oldukça etkili bir terapi yöntemi olduğu belirtilmektedir. Örneğin, uçuş korkusu veya hayvan fobisi gibi durumlarda EMDR ile fobiye neden olan anılar nötr hale getirildiğinde fobik tepki de azalır (de Jongh ve ark., 1999).

 

 

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) VE EMDR

TSSB, EMDR’nin en yoğun olarak çalışıldığı ve en etkili olduğu bozukluklardan biridir. Aslında EMDR terapisi ilk olarak TSSB tedavisi için geliştirilmiştir. Shapiro’nun (1989) öncülüğünü yaptığı çalışmalar, EMDR’nin travmatik anıları işleyerek bireyin bu anılara olan duygusal tepkisini azalttığını kanıtlamıştır.

Randomize kontrollü çalışmalar, EMDR’nin TSSB semptomlarını %60-80 oranında azalttığını göstermektedir (WHO, 2013). Terapide, travmatik anılar hedef alınarak fizyolojik ve duygusal tepkilerin düzenmesi amaçlanır.

 

 

EMDR ile Anksiyeteye Kaç Seansta İyi Gelir  ?

EMDR terapisinin süresi, bireyin yaşadığı anksiyetenin türüne, yoğunluğuna ve kişisel özelliklere bağlı olarak değişiklik gösterebilir (Lee ve Cuijpers, 2013). Ayrıca, terapistin deneyimi ve terapiye düzenli katılım gibi faktörler de belirleyicidir.

Genel olarak, belirli bir olaydan sonra başlamış hafif ve orta düzeyde bir anksiyete probleminde 8 ila 12 seanslık bir süreç sonunda semptomların anlamlı bir şekilde azalacağı öngörülebilir (Shapiro, 2018). Ancak geçmişte yoğun travmatik deneyimler yaşamış ya da karmaşık bir anksiyete tablosu olan kişilerde terapinin 20 seans veya daha uzun sürebileceği belirtilmiştir (Van der Kolk ve ark., 2007; Maxfield ve Hyer, 2002). Terapi, haftada 1-2 seans şeklinde uygulanır (EMDRIA, 2023).

 

Özetle, EMDR terapisi anksiyetenin türüne ve geçmiş yaşantıların niteliğine göre birkaç ay ya da daha uzun sürebilir. Süre uzasa bile, EMDR’nin uzun vadeli etkileri kalıcı olabilmektedir.

EMDR’nin Anksiyetedeki Başarı Oranı Nedir?

EMDR terapisinin anksiyete bozukluklarındaki başarı oranı, bireysel farklılıklar ve anksiyete türüne göre değişkenlik gösterir.

Shapiro’nun (2018) çalışmaları, 8-12 seans sonunda bireylerin %60-85’inde semptomlarda klinik olarak anlamlı iyileşme sağlandığını ortaya koymuştur. Birkaç destekleyici seans veya gerektiğinde ek kısa terapilerle bu oran daha da korunabilir.

Randomize kontrollü çalışmalar, EMDR’nin özellikle travma kökenli anksiyetede %60-80 başarı oranına sahip olduğunu gösterir (Chen ve ark., 2014; Maxfield ve Hyer, 2002).

Bir meta-analiz, EMDR’nin anksiyete bozukluklarında BDT ile benzer sonuçlar verdiğini, hatta bazı durumlarda daha hızlı iyileşme sağladığını göstermiştir. Ayrıca, EMDR’nin diğer terapilerle (örneğin BDT) kombine edilmesi, bazı vakalarda daha iyi sonuçlar verebilir (Chen ve ark., 2015; Maxfield, 2019).

TSSB’li hastalarda 1 yıllık takiplerde, semptomların %70-80 oranında geri gelmediği görülmüştür (Maxfield ve Hyer 2002).

Ancak şunu da unutmamak gerekir ki eğer anksiyete birden fazla travmaya, çocukluk çağı örselenmesine ya da kronik stres faktörlerine dayanıyorsa nüks riski olabilir.

 

EMDR’nin Sınırlılıkları ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Genetik veya nörokimyasal dengesizliklerin baskın olduğu vakalarda EMDR tek başına yetersiz kalabilir. Bu gibi durumlarda EMDR, ilaç tedavisi veya başka terapi yöntemleriyle birlikte kullanıldığında daha etkili olabilir (Maxfield, 2019). Tanı ve tedavi için bir psikiyatri uzmanına başvurmanız gerekir.

EMDR sırasında yoğun duygusal tepkiler ortaya çıkabilir. Bu nedenle terapistin deneyimi ve danışan-terapist güven ilişkisi kritiktir (Maxfield, 2019).

Özetle;

EMDR, travma kaynaklı anksiyete durumlarında etkili ve hızlı sonuç veren bir terapi yöntemidir. Ancak her anksiyete türünde aynı etkiyi göstermez. Terapiye başlamadan önce, alanında sertifikalı bir terapistle kapsamlı bir değerlendirme yapılması kritiktir (Maxfield, 2019).

 

Not: EMDR uygulayacak terapistlerin mutlaka EMDRIA veya EMDR Avrupa onaylı sertifikalara sahip olması gereklidir.

 

Doğru bir terapi süreci ve uzman desteğiyle kaygı düzeylerinin azalması mümkündür.

 

EMDR Yöntemi hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz tıklayınız.

 

*Paylaşım bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için lütfen hekiminize danışınız.

 

Kaynaklar

• Bögels, S. M., Wijts, P., Oort, F. J., & Sallaerts, S. J. (2010). Exploring the effectiveness of EMDR in socially anxious children. Cognitive Behaviour Therapy, 39(1), 1–13.
• Chen, Y. R., Lin, W. T., Chien, C. W., et al. (2015). Efficacy of EMDR for patients with anxiety disorders: A meta-analysis. Journal of Anxiety Disorders, 35, 101-112.
• De Jongh, A., ten Broeke, E., & Renssen, M. R. (1999). Treatment of specific phobias with EMDR: A case series. Journal of Anxiety Disorders, 13(1–2), 117–134.
• Doering, S., Ohlmeier, M. D., et al. (2013). Efficacy of EMDR in the treatment of specific phobia: A randomized clinical trial. Journal of Anxiety Disorders.
• EMDR International Association (2023). https://www.emdria.org/
  
• Faretta, E. (2013). EMDR and panic disorder: A case series. Journal of EMDR Practice and Research, 7(4), 192-200.
• Hofmann, A., et al. (2016). EMDR for Social Anxiety Disorder: Results from a Controlled Study. Frontiers in Psychology.
• Jeffries, F. W., & Davis, P. (2013). The Effectiveness of EMDR Therapy for Anxiety Disorders: A Systematic Review.
• Lee, C. W., & Cuijpers, P. (2013). A Meta-Analysis of the Efficacy of EMDR Therapy for Anxiety Disorders.
• Maxfield, L., & Hyer, L. (2002). The Efficacy of EMDR Therapy in Treating Anxiety Disorders: An Overview of Meta-Analyses.
• Maxfield, L. (2019). EMDR Therapy: A Comprehensive Review. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy.
• Shapiro, F. (2001). EMDR: Basic Principles, Protocols, and Procedures.
• Shapiro, F. (2018). EMDR Therapy: Basic Principles, Protocols, and Procedures.
• Van der Kolk, B. A., Spinazzola, J., Blaustein, M. E., et al. (2007). Journal of Clinical Psychiatry, 68(1), 37-46.
• World Health Organization (2013). Guidelines for the Management of Stress-Related Disorders.
• Yunitri, N., Lin, W. T., Chien, C. W., et al. (2020). Effectiveness of EMDR in reducing anxiety among patients with various anxiety disorders: A meta-analysis. Journal of Psychiatric Research, 130, 488–496.

Etiketler: anksiyete, EMDR, EMDR Terapisi Kategoriler: EMDR