6 yıl önce · Serap Bilgen · 0 yorum
Geçmişin Şimdiye Etkisi
“Şimdi ya da gelecek yoktur. Yalnızca, tekrar tekrar ve şimdide gerçekleşen bir geçmiş vardır.
Geçmiş durmadan şimdi tekrarlanır.”
Geçmişe dönüp çocukluğunuza baktığınızda, bazı anıların, sizi, hala çok rahatsız ettiğini, anıya ait yoğun duygularınızı, olumsuz düşüncelerinizi ve hatta bedeninizde bile bazı rahatsız edici belirtiler olduğunu fark edebilirsiniz.
EMDR perspektifinden bakıldığında, bazı zorlayıcı ve örseleyici yaşantıların geçmişte kalmasına rağmen bugün yaşadığımız duygu, düşünce ve bedensel tepkilerle bağlantılı olabileceği düşünülür. Geçmişte yaşanan bir olayla ilişkili duygular ve kendimizle ilgili geliştirdiğimiz olumsuz düşünceler, bugün benzer bir durumla karşılaştığımızda yeniden tetiklenebilir. Olayın üzerinden yıllar geçmiş olsa bile hatırladığınızda hala rahatsız olduğunuzu fark edebilirsiniz.
EMDR‘nin Adaptif Bilgi İşlem Teorisine göre bu anılar uygun bir şekilde işlenmeden belleğe depolanmıştır ve şimdiki yaşamımızı etkilemeye devam etmektedir.
Kişiler, mantıklı düşündüklerinde; yetersiz, değersiz, güçsüz, sevilmiyor hissetmemeleri gerektiğini bilirle. Ama bazen daha derinde hala yetersiz, değersiz, güçsüz ya da sevilmiyor hissedebilirler. Yani, bazen geçmiş şimdidedir.
EMDR çalışmalarında kişinin bugün yaşadığı zorlanmalarla ilişkili olabilecek geçmiş deneyimleri; bu deneyimlere eşlik eden görüntüler, düşünceler, duygular ve bedensel duyumlar birlikte ele alınır. Süreç içerisinde kişi geçmişte yaşadığı bir olay ile bugün verdiği bazı tepkiler arasındaki bağlantıları fark eder. Daha önce kendisiyle ilgili taşıdığı bazı olumsuz inançlara farklı bir yerden bakabilir ve geçmiş deneyimlerini yeniden anlamlandırabilir.
Bazı Anılar Neden Bugünü Etkilemeye Devam Eder?
Diyelim ki iş yerinde haksızlığa uğradınız ve kendinizi savunamadınız. Bu konuyla ilgili düşünür, yakınlarınıza anlatır, belki üstüne rüya görürsünüz. Zaman içerisinde bu olayı zihniniz işler, olayla ilgili duygularınız değişir, yaşadıklarınızı anlamlandırır ve olay bir süre sonra artık sizi etkilememeye başlar. Bu deneyimden bir şeyler öğrenirsiniz ve gelecekte benzer bir olayla karşılaştığınızda daha deneyimli olursunuz, dolayısıyla daha etkili bir şekilde davranabilirsiniz. Ancak bazı zorlayıcı veya travmatik yaşantılarda süreç bu kadar kolay ilerlemeyebilir. Travmatik bir deneyimde bilgi işleme sisteminiz uygun çalışmayabilir. Olaya ait görüntüler, sesler, kokular, duygular, düşünceler ve bedensel duyumlar olduğu haliyle depolanır. Üzerinden zaman geçse de canlılığını koruyabilir ve rahatsız etmeye devam edebilir.
Bazen kişi yaşanan olayla ilgili görüntülerin istemsiz biçimde zihnine geldiğini, benzer durumlarla karşılaştığında yoğun duygular yaşadığını veya olayın rüyalarına yansıdığını fark edebilir. Travmatik yaşantılar sonrasında görülebilen istemsiz ve yeniden yaşantılama deneyimleri “flashback” olarak adlandırılır. Bu nedenle kişi olayın geçmişte kaldığını zihinsel olarak bilse bile bedeni ve duyguları bazen sanki olay hâlâ yaşanıyormuş gibi tepki verebilir.
Çocuklukta Yaşadıklarımız Bugünkü Duygularımızı Etkileyebilir mi?
İlkokul döneminde utanç duygusunu yaşamayan birey yoktur. Aile içerisinde yaşanmasa bile okul ortamında maruz kalma ihtimali yüksektir. Bu anılar farkında olmasak da çoğunlukla bugünümüze etki eden yaşantılardır. Ergenlik dönemi de erken çocukluk dönemi gibi çok hassas bir dönemdir. Özellikle alaya alınmak, dışlanmak, utandırılmak, eleştirilmek, reddedilmek veya kişinin kendisini güvende hissetmediği deneyimler bazı kişiler üzerinde uzun süreli izler bırakabilir.
Utanç ve suçluluk da geçmiş deneyimlerle bağlantılı olarak karşımıza çıkabilen güçlü duygulardandır.
Örneğin çocukluk döneminde sık sık eleştirilen biri zaman içerisinde yetersiz olduğuna inanmaya başlayabilir. Sık sık reddedilen veya dışlanan bir çocuk kendisinde sorun olduğuna dair bir inanç geliştirebilir. Güvensiz bir ortamda bulunan bir çocuk ilerde kimseye güvenemeyebilir.
EMDR ve Anı Ağları
EMDR yaklaşımında anıların birbirleriyle bağlantılı ağlar içerisinde ele alınabileceği düşünülür.
Bugün yaşanan bir olay, geçmişte benzer duyguların yaşandığı başka deneyimlerle bağlantı kurabilir. Bazen kişi bu bağlantıyı kolaylıkla fark ederken bazen de neden belirli bir durumda bu kadar yoğun bir duygu yaşadığını anlamakta zorlanabilir.
EMDR çalışmaları sırasında kişinin üzerinde çalışılan yaşantıyla bağlantılı başka anıları veya çağrışımları fark etmesi mümkün olabilir. Burada önemli bir nokta vardır: EMDR’nin unutulmuş anıları kesin olarak ortaya çıkaran veya hatırlanmayan olayların doğruluğunu gösteren bir yöntem olduğu söylenemez. Bellek yeniden yapılandırıcıdır ve ortaya çıkan bir görüntü ya da çağrışımın tarihsel olarak kesin bir olay olduğunu varsaymak doğru değildir. Bu nedenle çalışmada ortaya çıkan anılar ve çağrışımlar dikkatli biçimde ele alınmalıdır.
Geçmişteki Bağlanma Deneyimleri İlişkilerimizi Etkileyebilir mi?
Erken çocukluk dönemine ait bağlanmayla ilgili yaşantılarımız, şimdiki ilişki tarzımızı ve bazı özelliklere sahip kişilere çekim hissetmemizin de bir nedeni olabilir.
Çocuklukta yakınlık, güven, ayrılık, reddedilme veya terk edilme ile ilgili yaşadığımız deneyimler yetişkinlikte ilişkilerimizde bazı benzer duyguların ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.
Bazen ilişkilerde sürekli benzer örüntülerin içinde kaldığınızı fark edebilirsiniz.
“Ben neden hep benzer kişileri seçiyorum?”
“Biri bana yaklaştığında neden uzaklaşıyorum?”
“Terk edilme ihtimali neden beni bu kadar korkutuyor?”
“Hayır demek neden benim için bu kadar zor?”
Bu soruların her birinin tek bir cevabı yoktur. Geçmiş deneyimler bunları etkileyen faktörlerden biri olabilir.
Danışmanlık sürecinde kişinin ilişkilerinde tekrar eden örüntüleri, bunlarla ilişkili duygu ve ihtiyaçları üzerine çalışılabilir.
Bazen Bugünkü Tepkimiz Yalnızca Bugünle İlgili Olmayabilir
Bugünlerde sizi rahatsız eden ve dengenizi bozan bir şey olduğunuzu düşünün.
Diyelim ki biri sizi eleştirdi ya da mesajınıza cevap vermedi. Belki bir ilişkide kendinizi değersiz hissettiniz ya da iş yerinde dışlandığınızı düşündünüz. O an yaşadığınız duygu yalnızca bugün gerçekleşen o olayla ilişkili olabilir. Ama bazen bugünkü olay geçmişte yaşadığımız başka deneyimleri de hatırlatabilir ve eski duyguları harekete geçirebilir.
Bu nedenle bazen verdiğimiz tepkinin yoğunluğu bizi bile şaşırtır.
“Buna neden bu kadar üzüldüm?”
“Neden bu kadar öfkelendim?”
“Neden terk edilmiş gibi hissettim?”
“Neden kendimi bir anda çok değersiz hissettim?”
Böyle durumlarda geçmiş yaşantılarla bugünkü tepkiler arasındaki olası bağlantılara bakmak kişinin kendisini daha yakından anlamasına yardımcı olabilir.
Ancak her yoğun duygunun veya güçlü tepkinin arkasında mutlaka “işlenmemiş bir travmatik anı” bulunduğunu söylemek doğru değildir. Duygularımız ve davranışlarımız birçok farklı etkene bağlı olarak ortaya çıkabilir.
Geçmiş Değişmeden Bugün Değişebilir mi?
Geçmişte yaşanan bir şeyi değiştiremeyiz. Çocukluğumuzda yaşanan bir olayı silemeyiz. Bir kaybı yaşanmamış hale getiremeyiz. Bize söylenen bir sözü geri alamayız. Ama geçmişte yaşadığımız bir deneyimin bugün bizim için taşıdığı anlam üzerine çalışabiliriz.
Bazen kendimizle ilgili yıllardır taşıdığımız bir düşünceyi fark ederiz. Bazen bugün yaşadığımız bir duygunun aslında bize çok eski ve tanıdık geldiğini görürüz. Bazen de yıllardır “Ben böyleyim” dediğimiz bir davranışın veya ilişki biçiminin nereden geldiğini merak etmeye başlarız.
Geçmişle bugünümüz arasındaki ilişkiyi fark ettiğimizde, anlamlandırdıkça başka türlü davranmak ve yeni seçimler yapabilmek mümkün olabilir.
***Bu yazı geçmiş deneyimlerin bugünkü yaşamla ilişkisi ve EMDR perspektifi hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişiye özel değerlendirme, tanı veya tedavi hizmeti niteliğinde değildir. Tanı ve tedavi için psikiyatri uzmanına başvurunuz.
Etiketler: duygusal istismar, EMDR Terapisi, erken çocukluk dönemi, fiziksel ve cinsel istismar, geçmişin şimdiye etkisi, işlenmeyen anılar, Online EMDR, Online EMDR Terapisi, travma, travma emdr, travmatik anı Kategoriler: EMDR
