6 yıl önce · Serap Bilgen · 0 yorum

Kayıp ve Yas Süreci

Kayıp ve Yas Süreci

Bir sevdiğimizi ya da yakınımızı kaybettiğimizde, kaybın ardından yoğun keder hissederiz ve yas süreci başlar. Yas tutan kişinin kayıpla ve kaybın sebep olduğu yoksunlukla ilişkili üzüntü, depresyon ve suçluluk gibi duyguları olur. Kaybın gerçek olmamasına yönelik arzular oluşur. Zihin sürekli ölen kişiyle meşguldür.

Yas nedir?

Yas tutma; bir kayıp yaşandıktan sonra kişinin yeniden hayattaki yönünü belirlemesini destekleyen, kayba alışmak ya da uyum sağlamakla ilgili bir adaptasyon çabasıdır. Sadece sevilen kişinin değil sevilen kişiyle ilişkili her şeyin kaybına uyum sağlama çabasıdır.

Kayıp sonrasında; bağlanma stili dönüşüm geçirir. Hayattayken sevme halinden, yokluktaki sevme haline dönüşme durumu oluşur. Sevilen kişinin içsel temsiline uyum sağlama durumu, EMDR Terapisi ile Yası çalışmanın merkezini oluşturmaktadır.

Yas tutma sürecinde 3 tane yeniden uyumlanma durumu vardır:

1) Sevilen kişi henüz hayattayken oluşan psikolojik bağların çözülmesini ve sevilen kişinin ölmüş olmasına uygun yeni bağların oluşmasını kapsar. Sevilen kişiyle kurulmuş eski bağlar fiziksel var olmaya dayalı eski ilişkiden, fiziksel olarak yok olmaya dayalı yeni ilişkiye dönüşecek şekilde değişime uğrar.

2) Yas tutan kişinin sevilen kişinin kaybına adapte olmasını ve kayıpla beraber değişen dünyasını ve kimliğini gözden geçirip yeniden düzenlemesini içerir.

3) Sevilen kişinin yokluğuna uyum sağlamak ve bu yokluğu telafi etmek adına sevilen kişinin artık var olmadığı bir dünyada, içinde yeni yollar benimseyip, yeni dünyaya yeniden yatırım yaparak, sağlıklı bir şekilde yaşamayı öğrenmeyi içerir.

 

Kayıp Sonrasında Neden Farklı Şekillerde Yas tutarız?

Bağlanma ile Kayıp ve Yas Süreci Arasındaki İlişki

Ani ve beklenmedik bir olayla oluşan kayıp, güvende olma hissinin kaybına yol açar.  Varsayılan dünyaya ait temsil bozulur. Kişinin dünyayı değerlendirme, anlamlandırma ve atıfta bulunma süreçleri etkilenir.

Varsayılan dünyanın bozulmasının sonuçları:

• Anlam arayışı ve zorlanma: ‘Böyle bir şeyin olmaması gerekiyordu. Neden böyle bir şey oldu?’ Sorgulamalarıyla giden anlama ve anlamlandırma çabaları vardır.
• Kişinin inancını sorgulaması yaşanabilir.
• Durumla ilgili sorumlulukla aşırı meşgul olma: ‘Ben farklı bir şey yapsaydım bununla karşılaşmazdık’ ‘Ben böyle davrandığım için oldu’ gibi düşünceler görülebilir.
• Suçluluk duyguları: ‘Ben sebep oldum’ gibi görünür suçluluk duyguları olabileceği gibi görünür olmayan, örtük suçluluk duyguları da olabilir.
• Zihnin ölen kişinin çektiği acıyla aşırı meşgul olması: Yas tutan kişi hem olanları hem de ölen kişinin ne yaşadığını anlamaya çalışır. ‘Acı çekti, yalnızdı ve ben ona yardım edemedim’ gibi düşünceler görülebilir.

Sevilen kişinin ölümünün ardından yas tutulan dönemde uyum sağlamaya çalışılan durumların başında;

• İçinde sevilen kişinin artık bulunmadığı dünya
• Sevilen kişinin yokluğunda kim olunduğu, kimlik
• Sevilen kişiyle olan ilişki gelir.

Yas sürecinde terapi alan kişilerin neredeyse tamamında yaşanan kaybın bağlanma sistemini aktive ettiği gözlenmiştir (Kosminsky ve Jordan, 2016; aktaran Solomon, 2019). Bağlanma stillerimiz kayba verdiğimiz tepkileri değiştirir. Bağlanma stilimize göre yas tutarız. Kayıp sonrası keder tepkilerimizdeki farklılıklar bağlanma stillerimizle ilgilidir. Karmaşık keder ve yasın temelinde bağlanma stilleriyle ilgili anı ağları bulunur. EMDR Terapisi ile hem şimdiki kaybı hem de bağlanma stilleriyle ilgili çocukluğa ait anıları çalışmak, kişinin hem yasını sağlıklı tutmasını sağlar hem de kaybın sağlıklı şekilde içselleştirilerek kaybedilen kişiye yönelik ruhsal yakınlığın, o kişiyle olan fiziksel yakınlığın yerini almasını sağlar.

Bağlanma stillerimiz çok erken dönemde (0-3 yaş) bakım veren (bağlanma figürü) ile çocuk arasında kurulan bağlar sonucunda oluşur. Bu kişi genellikle annedir. Bağlanma figürünün (anne), çocuğun duygusal ihtiyaçlarına (özellikle stres altındayken) cevap verebilir olması bağlanma örüntüsünü belirleyici niteliktedir.

Bağlanma figürüyle ilişki ölüm nedeniyle koptuğunda geride kalan kişi kendini tehdit altında hisseder ve bağlanma figürüyle yakınlığını korumaya ya da yeniden kurmaya çalışır. Ayrılık sıkıntısı olsa da yavaş yavaş sevdiği kişiyi kaybeden, bu kaybın kalıcı olduğunu kavramaya başlar. Sağlıklı adaptasyon, yas tutan kişinin ölen kişiyi kendi yaşam şemasına katacak şekilde içselleştirmesi ve bu şekilde psikolojik yakınlığın önceki fiziksel yakınlığın yerini alabilmesidir. Bu durum; ‘Kaybedilen kişiyi varlığında sevme’den ‘yokluğunda sevme’ye geçiştir.

Güvenli bağlanan kişiler kayıptan etkilenmelerine ve üzülmelerine rağmen daha kolay adapte olabilmektedirler. Onlar için zaman, duygusal yaraları iyileştirmelerine yardımcı olur. Güvensiz bağlanan kişiler ise (kaygılı kararsız, kaçıngan ve dağınık bağlanma stilleri) kayba adaptasyon sürecini daha sıkıntılı yaşarlar ve yaşadıkları sorunlar zamanla şiddetlenebilir. Bu nedenle kayıp sonrası EMDR terapisi ile çalışmak kişinin sağlıklı yas tutmasını sağlamakta çok önemlidir.

Yetişkinlikte sevilen kişinin kaybıyla beraber çocukluktaki bağlanma figüründen ayrılık esnasında yaşanan çoğu duygu uyanışa geçer. Küçük çocukların bakım verenlerinden ayrı kaldıklarında hissettikleri sıkıntıya verdikleri tepkilerin aynılarını, sevdiği kişiyi kaybeden yetişkinler de gösterir (Kosminsky ve Jordan, 2016; aktaran Solomon, 2019).

Kaygılı bağlananlar; kayıp sonrasında, çoğu zaman aşırı uyarılmış, kaygılı, bunalmış olurken kaçıngan bağlanma stiline sahip olanların çoğu zaman uyarılmışlıkları düşük bir seviyededir. Kaygılı bağlananlar; çok fazla yalnızlığı hissedebilir, kayıpla ilgili düşüncelerde kaybolmaya meyilli olabilirler; yas tutmalarına engel olan ezici nitelikte olumsuz duygulanımlarıyla bağlantılı olarak düşüncelerde kaybolabilirler. Kaçıngan bağlananlar, uyarılmayı düşürme stratejileri kullanarak uyuşmuş ve kendini kapatmış hissetmeye meyillidirler, ancak tetiklendiklerinde sıkıntı veren duygular tarafından boğulduklarını hissedebilirler (Meier ve ark., 2013; aktaran Solomon, 2019).

Yararlanılan Kaynaklar

Roger M. Solomon. 2019. Yas Çalışmalarında EMDR Terapisinin Kullanımı Eğitim Notları.

 

Yazının devamı için aşağıdaki bağlantıyı tıklayınız.

https://serapbilgen.com.tr/kayip-yas-sureci-ve-emdr-terapisi-ii.html

 

Kayıp ve Yas Danışmanlığı bilgi ve randevusu için tıklayınız.

Etiketler: EMDR, EMDR Terapisi, İzmir EMDR, İzmir EMDR Terapisti, Kayıp, Kayıp ve bağlanma, Kayıp ve EMDR, Kayıp ve Yas, Online EMDR, Yas, Yas Süreci ve EMDR Kategoriler: EMDR