EMDR; Eye Movement Desensitization Reprocessing kelimelerinin baş harflerinden oluşur. Türkçe açılımıyla Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme anlamına gelir. EMDR, zorlayıcı yaşam deneyimlerine ilişkin anıların yeniden işlenmesini ve bu anılara ilişkin duygu, düşünce ve bedensel tepkilerin daha işlevsel bellek ağlarıyla bütünleşmesini destekleyen; çift yönlü göz hareketleri, işitsel ya da dokunsal uyarım kullanılarak yürütülen yapılandırılmış bir yöntemdir.

Yeniden işleme, yaşanan olayın unutulması ya da değiştirilmesi anlamına gelmez. Anının zihinde yeniden ele alınması; geçmişte yaşanan deneyime ilişkin yeni bağlantıların, anlamların ve bakış açılarının ortaya çıkabilmesi sürecidir. Geçmişte oluşmuş bazı inançlar bugünkü bilgi, deneyim ve yetişkin bakış açısıyla yeniden ele alınır.

Hayır. EMDR bir anının hafızadan silinmesi değildir. Kişi yaşadığı olayı hatırlamaya devam eder. Değişebilen şey, anının bugün taşıdığı anlam ve hatırlandığında ortaya çıkan duygu, düşünce ve bedensel tepkilerin yoğunluğudur.

Hayır. Yeniden işleme, yaşananların önemini ya da gerçekliğini ortadan kaldırmaz. Amaç geçmişi değiştirmek değil, geçmişte yaşanan bir deneyimin bugün üzerindeki etkisinin ve ona verilen anlamın farklılaşabilmesine alan açmaktır.

Hayır. EMDR hipnoz değildir. Uygulama sırasında kişi uyanıktır, çevresinin farkındadır ve sürecin kontrolünü kaybetmez. İstediği zaman uygulamaya ara verebilir. İstediğinde konuşabilir, uygulamayı durdurabilir veya ara verilmesini isteyebilir.

Hayır. Kişi uygulama boyunca bulunduğu ortamın ve yaşananların farkındadır. Dilediğinde durabilir, konuşabilir veya sürece ara verilmesini isteyebilir.

EMDR’nin nasıl etki gösterdiğini açıklamaya yönelik farklı bilimsel modeller bulunmaktadır ve yöntemin etki mekanizması üzerine araştırmalar devam etmektedir. Travmatik ve yoğun stres içeren yaşantıların beyinle ilişkisini inceleyen araştırmalarda amigdala, hipokampus ve prefrontal korteks gibi bellek, tehdit algısı ve duygu düzenlemeyle ilişkili bölgeler üzerinde durulmaktadır. EMDR üzerine yapılan bazı nörogörüntüleme çalışmalarında da travma ve bellek süreçleriyle ilişkili çeşitli beyin bölgelerinin aktivasyonlarında değişiklikler bildirilmiştir. Bununla birlikte bu bulgular, EMDR’nin etkisinin yalnızca belirli bir beyin bölgesindeki değişimle açıklanabileceği anlamına gelmez. EMDR’nin etki mekanizmasını açıklamak için nörobiyolojik modellerin yanı sıra çalışma belleği gibi bilişsel açıklamalar da araştırılmaktadır.

EMDR’nin standart protokolünde genel olarak şu aşamalar bulunur:

• Öykünün alınması ve planlama
• Hazırlık
• Değerlendirme
• Duyarsızlaştırma
• Olumlu bilişin yerleştirilmesi
• Beden taraması
• Kapanış
• Yeniden değerlendirme

EMDR çalışmalarında kişi üzerinde çalışılan anıya ya da yaşantıya odaklanırken çift yönlü uyarımdan yararlanılır. Çift yönlü uyarım; görsel, işitsel ya da dokunsal uyarımla gerçekleştirilebilir. Çalışılan yaşantıya eşlik eden görüntüler, duygular, bedensel duyumlar ve kişinin kendisiyle ilgili inançları üzerinde durulabilir. Çalışmanın nasıl ilerleyeceği kişinin ihtiyaçlarına ve ele alınan konuya göre farklılık gösterbilir.

EMDR uygulaması genellikle ilk seansta uygulanmaz. EMDR ilk seansında, danışanın ayrıntılı öyküsü alınır ve bir çalışma planı oluşturulur. Bu plan getirilen konu, süreçten beklentiler ve danışanın ihtiyacı dikkate alınarak oluşturulur. Ayrıca EMDR yönteminin nasıl uygulandığı, çift yönlü uyarımın ne olduğu ve sürecin genel çerçevesi hakkında bilgi verilebilir; kişinin merak ettiği sorular konuşulabilir.

Bir anıyı hatırladığımızda yalnızca görüntüler ve düşünceler ortaya çıkmaz. Boğazda düğümlenme, karında gerginlik, bedende ağırlık ya da farklı duyumlar da deneyime eşlik edebilir. Bu nedenle EMDR’de anıyla ilişkili görüntü ve düşüncelerin yanı sıra duygular ve bedensel duyumlar da dikkate alınır.

Zorlayıcı bir yaşantı üzerinde durulduğunda o deneyimle ilişkili bazı duyguların, düşüncelerin veya bedensel duyumların ortaya çıkması mümkündür. Bunun yoğunluğu kişiden kişiye ve üzerinde durulan yaşantıya göre değişebilir. EMDR protokolünde bu nedenle hazırlık ve kapanış aşamaları da bulunur. Uygulama yalnızca bir anıyı harekete geçirmekten değil, süreci yapılandırılmış biçimde takip etmekten oluşur.

EMDR yapılandırılmış bir yöntemdir. Ancak, çalışmanın nasıl ilerleyeceği, ne kadar süreceği ve süreç sırasında neler yaşanabileceği kişinin yaşam öyküsüne, ihtiyaçlarına ve ele alınan konuya göre değişebilir.

Bazı kişiler EMDR çalışmasının ardından yorgunluk, duygusal yoğunluk veya üzerinde çalışılan yaşantıyla ilgili düşünce ve çağrışımlarda bir süre devam eden hareketlilik fark edebilir. Bazı kişilerde ise bunların hiçbiri olmayabilir.

Bir yaşantının bütün ayrıntılarının hatırlanması gerekli değildir. Kişide o yaşantıya ait bir an, duygu, düşünce ya da bedensel his çalışmak için yeterlidir. Önemli olan olayın ne kadar hatırlandığı değil; hatırlanan parçanın bugün kişi için ne ifade ettiğidir.

Hayır. EMDR’de kişinin yaşadığı olayın bütün ayrıntılarını uzun uzun anlatması gerekli değildir. Kişi ne kadar paylaşmak istiyorsa o kadar anlatır.

Anılar zihinde birbirinden tamamen bağımsız parçalar halinde bulunmaz. Benzer duygular, düşünceler veya anlamlar taşıyan farklı deneyimler birbiriyle bağlantılı olabilir. Bu nedenle bir anı üzerinde dururken başka bir görüntünün, kişinin, olayın veya yaşam döneminin akla gelmesi mümkündür. Bazen ilk bakışta birbirinden çok farklı görünen iki deneyimin ortak bir duygu ya da anlam etrafında birleştiği fark edilebilir.

Hayır. Hepimizin yaşamında üzüldüğümüz, zorlandığımız ya da unutmayı tercih edebileceğimiz pek çok deneyim bulunabilir. EMDR açısından önemli olan yalnızca bir olayın kötü olması değil, o deneyimin bugünle nasıl bir bağlantısının olduğu ve kişinin şimdiki yaşamını ne kadar etkilediğidir. Bu nedenle üzerinde durulacak yaşantılar kişinin öyküsü ve mevcut ihtiyaçları doğrultusunda değerlendirilir.

EMDR’de yalnızca büyük veya olağanüstü olaylar değil, kişinin yaşamında iz bırakmış ve bugün hâlâ etkisini sürdüren zorlayıcı deneyimler de ele alınabilir. Dışarıdan küçük görünen bir yaşantının birey için anlamı farklı olabilir. Bazen bugün yaşanan küçük bir olay, geçmişten tanıdık bir duyguyu yeniden harekete geçirebilir.

Hayır. EMDR geçmiş yaşantıların yanı sıra bugün kişiyi zorlayan durumlar ve gelecekte karşılaşılabilecek durumlara ilişkin beklenti, kaygılar ya da tepkiler üzerinde de çalışmayı içeren bir yapıya sahiptir. Bu nedenle EMDR protokolü genel olarak geçmiş, şimdi ve gelecek olmak üzere üç yönlü ele alınır.

EMDR üzerine yapılan bilimsel çalışmaların önemli bir bölümü travma sonrası stres bozukluğu ve travmatik yaşantılar üzerine yoğunlaşmaktadır. Bunun yanında EMDR’nin farklı psikolojik sorun ve zorlanmalardaki kullanımına ilişkin araştırmalar da bulunmaktadır. Psikolojik danışmanlık çalışmalarında kişinin ihtiyaçlarına göre; zorlayıcı ve örseleyici yaşam deneyimleri, kayıp ve yas, ayrılık, reddedilme ve terk edilme yaşantıları, kaygıyla bağlantılı zorlanmalar, korkular, değersizlik ve yetersizlik hisleri, güvenin kırıldığı deneyimler ve tekrar eden ilişki örüntüleri ele alınırken EMDR yönteminden yararlanılabilir.

Buna yalnızca internette okunan bir belirti listesine bakarak karar vermek doğru olmayabilir. Kişinin ihtiyaçları, yaşam öyküsü, üzerinde çalışmak istediği konu ve mevcut koşulları birlikte değerlendirilerek EMDR yönteminden yararlanılıp yararlanılmayacağına bakılabilir. Bazı kişilerde EMDR çalışmasına geçmeden önce hazırlık sürecine daha fazla zaman ayrılması gerekebilir. Her kişinin süreci aynı şekilde ilerlemek zorunda değildir.